1974: ΕΛΔΥΚ και Πραξικόπημα

Ο κύριος Λουκάς Χάματσος, στην εκπομπή του ΡΙΚ «Εμείς και ο κόσμος μας», 6/10/26, απαξίωσε σε ειρωνικό ύφος, την δήλωση του φιλοξενούμενου του, Κώστα Περαίου, ότι η ΕΛΔΥΚ συμμετείχε στο πραξικόπημα το 1974. Ο κάθε παρουσιαστής, οφείλει να σέβεται, και όχι να ειρηνεύεται, τους φιλοξενούμενούς τους, ιδικά σε μία εκπομπή η οποία είναι ενημερωτική και όχι πολιτική συνέντευξη στην οποία, κάτω από ένα δημοσιογραφικό κώδικα, θα μπορούσες να προκαλέσεις ή να αμφισβητήσεις τον καλεσμένο σου. Ο κύριος Περαίος, φιλοξενήθηκε στα στούντιο του ΡΙΚ για να ρίξει φως, με τα προσωπικά του βιώματα δίπλα στο Εθνάρχη Μακάριο, για το τι συνέβη εκείνες τις κρίσιμες ώρες στην Νέα Υόρκη, πριν και μετά την ομιλία του Μακαρίου στον ΟΗΕ και την Τουρκική Εισβολή το 1974.

Αναμφισβήτητα, το πραξικόπημα οργανώθηκε από Χούντα των Αθηνών και εκτελέστηκε από την Εθνική Φρουρά και την ΕΛΔΥΚ. Αρχηγός του πραξικοπήματος ήταν ο διοικητής της 3ης ΑΤΔ/ΕΦ, ταξίαρχος Μ. Γιωργίτσης και υπαρχηγός ο διοικητής των ΛΟΚ, συνταγματάρχης Κ. Κομπόκης. Το αρχηγείο του πραξικοπήματος, μέχρι και την επικράτηση του, ήταν το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ.

Αυτό αποφασίστηκε στις 2/7/1974, κατά τη διάρκεια της άκρως απόρρητης σύσκεψης στην Αθήνα, στο γραφείο του Αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων, Στρατηγού Γρηγόριου Μπονάνου. Στη συνάντηση συμμετείχαν, εκτός από τους Ιωαννίδη και Μπονάνο, οι τρεις βασικοί αξιωματικοί που θα ηγούνταν του πραξικοπήματος: ο Ταξίαρχος Μιχαήλ Γεωργίτσης (Διοικητής της ΙΙΙ Ανωτέρας Τακτικής Διοίκησης/ΕΦ), ο Συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Κομπόκης (Διοικητής των ΛΟΚ) και ο Υποστράτηγος Παύλος Παπαδάκης ( Διοικητής της ΕΛΔΥΚ το 1972, πρώην Επιτελάρχης του ΓΕΕΦ, κουμπάρος και ένας από τους στενότερους συνεργάτες του αόρατου δικτάτορα Δημήτρη Ιωαννίδη).

Η επιλογή του στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ δεν ήταν τυχαία. Επιλέχθηκε ως το στρατηγικό ορμητήριο επειδή διέθετε άριστη οργάνωση, ελεγχόταν απόλυτα από χουντικούς αξιωματικούς, διέθετε ισχυρή δύναμη πυρός και βρισκόταν σε κομβικό σημείο, τον Γερόλακο, κοντά στην Λευκωσία. Επίσης σε περίπτωση αποτυχίας του πραξικοπήματος, τους παρείχε προστασία από σύλληψη. Όλο το προσωπικό της ΕΛΔΥΚ (αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και οπλίτες) υπόκειται αυστηρά στον Ελληνικό Στρατιωτικό Ποινικό Κώδικα και τους νόμους του Ελληνικού Κράτους. Για οποιοδήποτε αδίκημα διαπραχθεί εντός ή εκτός στρατοπέδου οι παραβάτες παραπέμπονται στα αρμόδια Ελληνικά Στρατοδικεία.

Μόλις οι Γεωργίτσης και Κομπόκης επέστρεψαν στην Κύπρο, εγκαταστάθηκαν κρυφά στο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ. Κάτω από ένα απόλυτο πέπλο μυστικότητας, ακόμα και η Ελληνική ΚΥΠ έκανε μαύρα μεσάνυχτα, άρχισαν τον επιχειρησιακό σχεδιασμό του πραξικοπήματος. Από το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ, το πρωί της 15ης Ιουλίου 1974, στις 8:15 το πρωί, με ένδειξη «αστραπιαίον»,  ο Γεωργίτσης έδωσε το τελικό σύνθημα: «Ο Αλέξανδρος εισήλθε στο νοσοκομείο». Ήταν το απόρρητο στρατιωτικό σύνθημα με το οποίο δόθηκε η τελική εντολή για την εκδήλωση του πραξικοπήματος. Η συμμετοχή της ΕΛΔΥΚ ήταν καθοριστική με τέσσερις διμοιρίες, στην κατάληψη του Αεροδρομίου Λευκωσίας και άλλες τέσσερις διμοιρίες στην κατάληψη των Κεντρικών Φυλακών κατά το πραξικόπημα. Οι υπόλοιποι έμειναν στο στρατόπεδο/αρχηγείο του πραξικοπήματος, για προστασία του από τυχόν αντιδράσεις αντιστασιακών δυνάμεων. Αυτός ήταν άλλωστε και ο λόγος που ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος κατήγγειλε τον πραξικόπημα σαν Εισβολή της Χούντας των Αθηνών, από το βήμα του ΟΗΕ.

Λόγω της απουσίας του Διοικητή της ΕΛΔΥΚ Νικολαΐδη στην Αθήνα, τις διαταγές της Χούντας εκτέλεσε ο  Υποδιοικητή της ΕΛΔΥΚ, Αντισυνταγματάρχης Κωνσταντίνος Παπαγιάννης. Το πρωί της 15ης Ιουλίου, γύρω στις 07:00, συγκέντρωσε τους αξιωματικούς στο Διοικητήριο και δήλωσε: «Η επαναστατική κυβέρνηση της Ελλάδος, διέταξε την πτώση του ανθέλληνα Μακαρίου και την επιβολή της τάξεως στην αναρχία των κομμουνιστών που επικρατεί στην Κύπρο». Αμέσως μετά, δόθηκε η εντολή να εξέλθουν από το στρατόπεδο συγκεκριμένες διμοιρίες της ΕΛΔΥΚ με κατεύθυνση το Αεροδρόμιο Λευκωσίας και τις Κεντρικές Φυλακές για να υποστηρίξουν το πραξικόπημα.

Τα ιστορικά ντοκουμέντα υποστηρίζουν αυτό που ο κύριος Περαίος ορθώς υποστήριξε: ότι η ΕΛΔΥΚ  συμμετείχε στο πραξικόπημα το 1974. Η συμμετοχή της, δεν ήταν αποσπασματική ή περιστασιακή όπως προσπάθησε να υποβάλει ο κύριος Χάματσος λέγοντας ότι κάποιοι από την ΕΛΔΥΚ, και όχι η ΕΛΔΥΚ, συμμετείχαν στον πραξικόπημα. Δυστυχώς τέτοιες τοποθετήσεις συμβάλουν στο ξέπλυμα των πραξικοπηματιών και της προδοσίας και δεν έπρεπε να προάγονται από το κρατικό κανάλι.  Η συμμετοχή της ΕΛΔΥΚ στο πραξικόπημα ήταν κύρια και καθοριστική.

Για να προλάβουμε τους προτρέχοντάς σε συμπεράσματα. Όπως και στην ΕΦ, η προδοσία βαραίνει τα μόνιμα στελέχη (και στην περίπτωση της ΕΛΔΥΚ ήταν πολλά) τα οποία σχεδίασαν και ηγήθηκαν του πραξικοπήματος, και όχι τους απλούς κληρωτούς. Ο τραγικός επίλογος για το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ γράφτηκε στις 16 Αυγούστου του 1974. Η «Μάχη της ΕΛΔΥΚ» διαδραματίστηκε από τις 14-16 Αυγούστου. Παρά το γεγονός ότι οι άνδρες της ΕΛΔΥΚ ήταν περικυκλωμένοι από υπεράριθμα τουρκικά στρατεύματα, πολέμησαν μέχρις εσχάτων υπερασπιζόμενοι το στρατόπεδο αντί να παραδοθούν, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην αποτροπή κατάληψης του αεροδρομίου Λευκωσία και την προέλαση του Αττίλα για κατάληψη της Λευκωσίας. Η ΕΛΔΥΚ είχε συνολικά  105 νεκρούς και αγνοούμενους, γράφοντας μια από τις πιο ένδοξες και τραγικές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Ο Θεός να τους αναπαύει όλους.

Αντώνης Κ. Σιβιτανίδης, M.Sc., B.Sc.