1974: Διατεταγμένη Υπηρεσία

Αναμφίβολα, το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 σχεδιάστηκε και διαπράχθηκε από την χούντα των Αθηνών, την Ε.Φ. και την ΕΛ.ΔΥ.Κ. Παρά το ότι οι πρωτεργάτες του πραξικοπήματος είναι γνωστοί, κανένας δεν έχει τιμωρηθεί. Στην Αθήνα, η Καραμανλική Μεταπολίτευση, συγκυβέρνησε μαζί τους και τους συνταξιοδότησε με τιμές, και στην Κύπρο ο Γλαύκος Κληρίδης τους έδωσε πολιτική στέγη και τους ανάδειξε σε ψηλές κυβερνητικές θέσεις και πολιτειακά αξιώματα, ουχί εξαιρουμένου και του υπάτου αξιώματος.

Αυτούς ή τα τέκνα τους: Βιολογικά, πολιτικά ή ιδεολογικά.

Τα τελευταία δέκα-δεκαπέντε χρόνια, οι υμνηστές της χούντας, της εοκαβήτα και του Γρίβα, έχουν επιδοθεί σε μία άνευ προηγουμένου προσπάθεια ξεπλύματος της προδοσίας, προσπαθώντας να μετακυλήσουν της ευθύνες στον Μακάριο. O θεμέλιος λίθος του ξεπλύματος, είναι η ηρωοποίηση των απλών στρατιωτών που έλαβαν μέρος στο πραξικόπημα. Στην συνέχεια, μεθοδικά, προχωρούν στους κυρίως υπεύθυνους: πρωτοκλασάτους πραξικοπηματίες αξιωματικούς, στρατηγούς και δικτάτορες.

Δυστυχώς χρησιμοποιείται η μνήμη και ο πόνος, του άδικου χαμού δεκαεπτάχρονων νέων, για να αυτό-εξιλεωθούν οι πραγματικοί υπεύθυνοι. Κάτω από την δικαιολογία ότι, αυτοί που διέπραξαν το πραξικόπημα ήταν σε διατεταγμένη υπηρεσία, άρα εκτελούσαν διαταγές που δεν μπορούσαν να αρνηθούν, άρα σκοτώθηκαν σε ώρα υπηρεσίας, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι είναι ήρωες και όχι προδότες.

Σύμφωνα με την θεμελιώδη πολιτειακή θεωρία του Μαξ Βέμπερ: Το κράτος διαθέτει το μονοπώλιο της νόμιμης φυσικής βίας. Το δικαίωμα αυτό δεν είναι αυθαίρετο, αλλά ασκείται αποκλειστικά από τα αρμόδια θεσμοθετημένα όργανα, εντός του αυστηρού πλαισίου του Συντάγματος, των νόμων και των αρχών του κράτους δικαίου για την τήρηση της τάξης και την προστασία των πολιτών. Αυτό το μονοπώλιο ασκείται μέσω των σωμάτων ασφαλείας.

Τα σώματα ασφαλείας έχουν σαν αποστολή την προστασία του κράτους από εξωτερικούς και εσωτερικούς εχθρούς ή κινδύνους, την τρήση του νόμου και την προστασία του συντάγματος.

Τι είναι διατεταγμένη υπηρεσία;

Διατεταγμένη υπηρεσία είναι αυτή η οποία διατάζεται μέσω της ιεραρχίας, από ανώτερο κλιμάκιο στα χαμηλότερα κλιμάκια, προς εκτέλεση.

Από πού πηγάζει η αρμοδιότητα να εκδίδεις διαταγές και από πού η υποχρέωση να τις εκτελείς;

Θεσμικά και νομοθετικά, ανώτατος πολιτικός και στρατιωτικός αρχηγός του κράτους είναι ο εκλεγμένος Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Η ιεραρχία των σωμάτων ασφαλείας του κράτους, συμπεριλαμβανομένου και του στρατού, είναι τα εκτελεστικά όργανα του ΠτΔ. Δεν δρούνε ανεξάρτητα και αυτόβουλα, αλλά εκτελούν τις αποφάσεις του ΠτΔ, μέσω των διαταγμάτων του υπουργικού συμβουλίου. Η στρατιωτική ηγεσία, αντλεί το δικαίωμα να εκδίδει διαταγές, και οι υφιστάμενοι έχουν την υποχρέωση να υπακούσουν, λόγω της ιδιότητας των πρώτων έως εντεταλμένα όργανα του κράτους.

Από την στιγμή που η διαταγή παραβιάζει το Σύνταγμα και τους νόμους: η διαταγή παύει να είναι εντεταλμένη, η υπηρεσία παύει να είναι διατεταγμένη και η υπακοή παύει να είναι υποχρεωτική.

Ο στρατιώτης, όχι μόνο έχει δικαίωμα να αρνηθεί, αλλά βάση του στρατιωτικού του όρκου, έχει υποχρέωση να αντισταθεί.  

«Ορκίζομαι πίστιν εις την πατρίδα και σεβασμόν προς όλους τους νόμους αυτής και ότι πιστώς θα υπηρετήσω ταύτην υπό την ιδιότητά μου ως οπλίτου και ότι θα υπόκειμαι εις οιουσδήποτε κανονισμούς εν σχέσει προς την διοίκησιν, οργανισμόν και πειθαρχίαν της Εθνικής Φρουράς». (Στρατιωτικός όρκων οπλιτών Ε.Φ.)

Η ακροτελεύτια διάταξη του Ελληνικού Συντάγματος 1975 (άρθρο 120 παρ. 4) ορίζει:

“Η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων, που δικαιούνται και υποχρεούνται να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει με τη βία”.

Τίθεται το ερώτημα κατά πόσον, αυτοί που συμμετείχαν στο πραξικόπημα γνώριζαν τι έκαναν; Την απάντηση μας την δίνει ο Σωτήρης Καϊττάνης, έφεδρος ανθυπολοχαγός καταδρομών το 1974, στο βιβλίο του «32 Μοίρα Καταδρομών-Αποστολή και Δράση τον Μαύρο Καλοκαίρι του 1974».

Το πρωί του πραξικοπήματος, σε συγκέντρωση της 32ΜΚ στο ΚΨΜ του στρατοπέδου στην Τύμπου, ο διοικητής της μοίρας, Τχης Ναπολέων Δαμασκηνός τους ενημέρωσε ότι θα κάνουν «Στρατιωτικό Κίνημα», θα καταλάβουν το προεδρικό και θα ανατρέψουν τον «Μούσκο». Με απειλητικό ύφος προέτρεψε όσους δεν θέλουν να ακολουθήσουν να βγουν μπροστά. Άλλοι ζητωκραύγαζαν, άλλοι πάγωσαν.  Επειδή τίποτα δεν λέχθηκε για την πολυπόθητη Ένωση, ο ΔΕΑ Θεοχάρους Θεοχάρης ρωτά: «Δεν ακούσαμε τίποτα για Ένωση», για να πάρει διαταγή από τον Δαμασκηνό να σιωπήσει (Καϊττάνης, 2023, σ.71-132).

Ο Στρατιωτικός Ποινικός Κώδικας και Δικονομία του 1964 (40/1964) ορίζει:

« Προδοσία της χώρας 13. Ο στρατιωτικός, όστις εν καιρώ πολέμου ή ενόπλο στάσεως ή καταστάσεως εκτάκτου ανάγκης- (α) φέρει όπλα κατά της Δημοκρατίας·»….

Θέλω να δηλώσω κατηγορηματικά ότι, δεν θεωρώ κανένα από τους κληρωτούς στρατιώτες που συμμετείχαν στο πραξικόπημα προδότες. Ιδικά για αυτούς που σκοτώθηκαν. Όποια και εάν ήταν τα ιδεολογικά τους πιστεύω, όποιοι και να ήταν οι λόγοι που επέλεξαν να συμμετάσχουν στο πραξικόπημα. Δεν μπορείς να προσωποποιείς την προδοσία σε δεκαεπτάχρονους νέους οι οποίοι, είτε επειδή πίστεψαν ότι με την ανατροπή του Μακαρίου θα έφερναν την Ένωση,  είτε επειδή φοβόντουσαν τις επιπτώσεις του να μην υπακούσουν, συμμετείχαν στο πραξικόπημα. Τραγικά θύματα του πραξικοπήματος είναι. Όχι προδότες αλλά όχι και ήρωες. Ο Θεός να τους αναπαύει.

Τόσο νομοτελειακά, όσο και ηθικά, δεν υπήρχε διατεταγμένη υπηρεσία. Δεν υπήρχε υποχρέωση υπακοής, αλλά υποχρέωση αντίστασης. Και κάποιοι αντιστάθηκαν. Αυτοί ήταν ήρωες.

Αντώνης Κ. Σιβιτανίδης, M.Sc., B.Sc.