1974: Η Πρόσκληση και Τα Εγγυητικά Δικαιώματα της Τουρκίας στην Κύπρο

Με ευχαριστεί ιδιαίτερα, όταν «εξέχοντες ερευνητές» εις Λονδίνον εδρεύοντος, επιστρατεύονται να απαντήσουν στα άρθρα μου, τα οποία χαλούν το αφήγημα: «ο Μακάριος φταίει για όλα». Δεύτερη φορά που επιστρατεύεται ο κύριος Λ. Λεωνίδου, δις εις το πρόσφατο παρελθών η κυρία Φ. Αργυρού.

Απατώντας σε πρόσφατο άρθρο μου,«1974: Η ομιλία του Μακαρίου στον ΟΗΕ» https://shorturl.at/McOXI , ο κύριος Λεωνίδου ισχυρίζεται ότι ο χαρακτηρισμός του πραξικοπήματος έως εισβολή της Ελληνικής χούντας στην Κύπρο, ισοδυναμούσε με πρόσκληση της Τουρκίας να εισβάλει.  Όχι κύριε Λεωνίδου, δεν ήταν και το εξηγήσαμε. Λυπάμαι να παρατηρήσω ότι μόνο κάποιος αδιάβαστος ή φανατικά αντιμακαριάκος θα έκανε αυτή την ανάλυση. Η Τουρκία δεν περίμενε πρόσκληση από τον Μακάριο.

Πότε και γιατί, πάρθηκε η απόφαση για εισβολή;

Την απάντηση μας την δίνουν οι ίδιοι οι τούρκοι. Ο Ετζεβίτ πήρε την απόφαση για εισβολή τη στιγμή που πληροφορήθηκε για το πραξικόπημα στις 15/7/1974. Ο ίδιος λέει: «Έκρινα ότι το πραξικόπημα ήταν Ένωση. Ήμουν της γνώμης ότι η επέμβασή μας ήταν αναγκαία. Ανησυχούσα μην χάσουμε καιρό» (Μπιράντ, 1984, σ. 22).

Τα ξημερώματα της 16ης Ιουλίου 1974, πάρθηκε η απόφαση να γίνει εισβολή. Ο Ετζεβίτ, στο Γενικό Επιτελείο Στρατού, επανέλαβε τη θέση του και οι στρατηγοί του παρουσίασαν 3 αποβατικά σχέδια που είχαν έτοιμα. Έδωσε οδηγίες να γίνουν όλες οι απαραίτητες προετοιμασίες (Μπιράντ, 1984, σ. 27). Ο Εντζεβίτ σε συνέντευξή του λέει: «Προς τα ξημερώματα της 15 προς 16 Ιουλίου, λάβαμε τις αναγκαίες αποφάσεις για όλες τις προετοιμασίες…Στο Λονδίνο πήγα όταν είχαν δοθεί όλες αυτές οι οδηγίες και είχαν τεθεί σε λειτουργία οι διάφορες διαδικασίες». (Μπιράντ, 1984, σ. 57).

Ακόμα και οι ώρες δεν συνηγορούν με το αφήγημα. Ο Μακάριος μίλησε στον ΟΗΕ, 19/7/1974, 16:30 ώρα Νέας Υόρκης, δηλαδή 23:30 ώρα Κύπρου.

Στις 19/7/1974, η ώρα 8:30 το πρωί, η Τουρκική αποβατική αρμάδα σήκωσε άγκυρα. Πρώτα τα πολεμικά πλοία και με καθυστέρηση δύο ωρών, δηλαδή στις 10:30 το πρωί τα αποβατικά. Δηλαδή τα πλοία έφυγαν από την Μερσίνα, 12-14 ώρες προτού ο Μακάριος εκφωνήσει τον λόγο του στον ΟΗΕ (Μπιράντ, 1984, σ. 91).

Είχε δικαίωμα η Τουρκία, βάση των Συμφωνιών Εγγύησης, να εισβάλει;

Ο ισχυρισμός του κυρίου Λεωνίδου, ότι οι Συνθήκες Εγγύησης νομιμοποιούσαν την Τουρκία να κάνει εισβολή, ασχέτως ότι ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ και το Διεθνές Δίκαιο το απαγορεύουν ρητά, είναι ψευδείς και ανιστόρητος. Σαν ιστορικός και μελετητής έπρεπε να γνωρίζει (αλλιώς επιλεκτικά τα αγνοεί) τα εξής δύο:

Πρώτον, καμία προσωπική συμφωνία δεν μπορεί να παραβαίνει τον νόμο. Το ίδιο ισχύει και με τα κράτη στο Διεθνές Δίκαιο. Καμία συμφωνία μεταξύ κρατών μπορεί να παραβαίνει το Διεθνές Δίκαιο, και ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ είναι η κορωνίδα του Διεθνούς Δικαίου. Έστω και εάν έδινε τέτοιο δικαίωμα η Συνθήκη Εγγύησης (δεν έδινε), θα ήταν παράνομη.

Δεύτερον, το δικαίωμα στρατιωτικής επέμβασης των εγγυητριών δυνάμεων κρίθηκε κατά τη διάρκεια των ενταξιακών διαδικασιών της Κυπριακής Δημοκρατίας στον ΟΗΕ. Τέθηκε το ερώτημα κατά πόσο, η Κυπριακή Δημοκρατία ήταν ανεξάρτητο κράτος ή όχι, αφού τρίτες χώρες είχαν δικαίωμα στρατιωτικής επέμβασης; Με γνωμοδότηση του Νομικού Τμήματος του ΟΗΕ, ημερ. 12/5/1959, κρίθηκε ότι: οι εγγυήτριες δυνάμεις δεν είχαν κανένα δικαίωμα στρατιωτικής επέμβασης, μονομερές ή με κοινή συναίνεση (Kesler, 2006, pp. 253-260).

Περεταίρω, ο Υπ.Εξ. της Αγγλίας Κάλαχαν, σε ομιλία του στις 16/7/74 στη Βουλή των Κοινοτήτων δήλωσε ότι, σύμφωνα με τη συνθήκη εγγύησης, η Αγγλία δεν είχε άλλο δικαίωμα, από τις επαφές και συζητήσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη για την επίλυση του προβλήματος (Μπιράντ, 1984, σ. 57). Την επόμενη ημέρα, σε επαφές του πρωθυπουργού της Αγγλίας Γουίλσον με τον Τούρκο πρωθυπουργό Ετζεβίτ, ο οποίος του ζήτησε να χρησιμοποιήσει τις Αγγλικές Βάσεις σαν ορμητήριο, ο Γουίλσον αρνήθηκε να συμμετάσχει σε στρατιωτική επιχείρηση τονίζοντας ότι, η Συνθήκη Εγγύησης δεν παρέχει τέτοιο δικαίωμα. (Μπιράντ, 1984, σ. 64).

Αλλά ο κύριος Λεωνίδου και η κυρία Αργυρού, συνεχίζουν να επιμένουν ότι, κατά τις συναντήσεις του Μακαρίου, στις 19/7/1974, με Κάλαχαν και Γουίλσον, ο Μακάριος έδωσε την συγκατάθεσή του σε στρατιωτική επέμβαση. Τους έχω απαντήσει σε άρθρο μου στις 20/8/2025, Το Αφήγημα: «Μακάριος συμφώνησε στην εισβολή» https://shorturl.at/Ue3E6. Τους προκαλώ ξανά. Στα δύο έγγραφα τα οποία επικαλούνται, που γίνεται αναφορά σε στρατιωτική επέμβαση; Πουθενά. Από το περιεχόμενο των εγγράφων, είναι καθαρό ότι η «συναίνεση του Μακαρίου» στην συνεργασία Τουρκία και Αγγλίας, είναι αυτό που ανέφερε ο Γουίλσον πιο πάνω. Δηλαδή, «επαφές και συζητήσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη για την επίλυση του προβλήματος». Δηλαδή αυτό που προνοεί ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ. Διπλωματικές, ειρηνικές διαδικασίες και όχι χρήση βίας.

Αντιλαμβάνομαι ότι τα αφηγήματα αυτά είναι εύηχα στα αυτιά των υμνιστών της Χούντας, της εοκαβήτα και του Γρίβα. Δυστυχώς όμως τεκμηριώνονται μόνο με παραλήψεις και αποσπασματικές αναφορές, εργολαβικά, για να θρέψουν το αφήγημα «ο Μακάριος φταίει για όλα».

Ένα αφήγημα το οποίο ξεπλένει τους πραγματικούς ενόχους της προδοσίας: Χούντα, εοκαβήτα και Γρίβα.

Αντώνης Κ. Σιβιτανίδης, M.Sc., B.Sc.

Βιβλιογραφία:

Kesler, H. (2006). Legal Openion dated 12 May 1959, commissioned by the United Nations Organisation in relation with the eligibility of the Republic of Cyprus as a member of the United Nations. In U. o. Minnesota, Fettered Independence:Cyprus 1878-1964, vol2, The Documents (pp. 263-260). Minnesota: Univercity of Minnesota.

Μπιράντ, Μ.-Α. (1984). Απόφαση Απόβαση ( 30 sicak gun). Αθήνα: Ιωάννης Φλώρος.