Ο Αγώνας της ΕΟΚΑ και το Διεθνές Σύστημα

Με τη λήξη του Β’Π.Π. οι νικητές ήθελαν να δημιουργήσουν ένα καινούριο διεθνές σύστημα, το οποίο θα διατηρούσε την ειρήνη και ασφάλεια. Υπήρξαν δύο βασικά σχέδια: Το Αμερικανικό, το οποίο προωθούσε την κατάργηση των αποικιοκρατικών αυτοκρατοριών μέσω της αυτοδιάθεσης και το Βρετανικό, το οποίο ήθελε να διατηρηθούν οι αποικίες ή σταδιακά να εξελιχτούν σε αυτοδιοικούμενες οντότητες. Η Ρωσία ήταν θετική στην προώθηση της αρχής της αυτοδιάθεσης των λαών (Cassese, 2012, pp. 371-376).

 

Βάσει της Αρχής της Αυτοδιάθεσης των Λαών, η Κύπρος διεκδίκησε την ελευθερία της. Τα συμφέροντα της Δύσης δεν επέτρεπαν όμως την Αυτοδιάθεση/ Ένωση. Και παρά το ότι η Ένωση ήταν ο αναμφισβήτητος στόχος της ΕΟΚΑ, στην προκήρυξη του Αρχηγού Διγενή την 1η Απριλίου 1955, δεν γίνεται οποιαδήποτε αναφορά σε Ένωση.

Η Ένωση ήταν κόκκινο πανί για την Τουρκία. Η στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ, θεωρούσε την Τουρκία σαν το προπύργιο του ΝΑΤΟ απέναντι στη Σοβιετική επέκταση και το ορμητήριο εναντίον του αυξανόμενου εθνικιστικού κινήματος στη Μέση Ανατολή. Η διαχρονική και αμετάθετα φιλοδυτική πολιτική της την Ελλάδας την καθιστούσε δεδομένη σύμμαχο, ενώ αντίθετα, η εκβιαστική εξωτερική πολιτική της Τουρκίας σε σχέση με την Ρωσία, ελκούσε την προσοχή και σημασία των Δυτικών, στο να μην την κακοκαρδίσουν και αλλάξει στρατόπεδα (Τενεκίδης και Κρανιδιώτης, 2009, p. 203).

 

Το «Ουδέποτε» του Hopkinson το 1954, για το ενδεχόμενο αυτοδιάθεσης των Κυπρίων και η απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, να μην εξετάσει περισσότερο το Κυπριακό δεν άφηνε άλλη επιλογή, παρά αυτή του ένοπλου αγώνα. Η έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ, ήταν μια κίνηση εσωτερικής εξισορρόπησης ισχύος. H στρατιωτική ισχύς του Αγγλικού στρατού στην Κύπρο, αντισταθμίστηκε με τη στρατιωτική ισχύ των ανταρτών της ΕΟΚΑ. Με στρατιωτικές επιχειρήσεις η ΕΟΚΑ πέτυχε πραγματικό κόστος σε ανθρώπινο υλικό, εγκαταστάσεις και εξοπλισμό των Άγγλων. Παράλληλα, τράβηξε τη διεθνή προσοχή στο Κυπριακό πρόβλημα, δηλαδή το διεθνοποίησε.

Σε μία πολιτική κίνηση, εσωτερικής εξισορρόπησης του αγώνα της ΕΟΚΑ, ο υπουργός αποικιών της Αγγλίας Lennox-Boyd, τον Ιούλιο του 1955, προέβη σε υποσχέσεις οικονομικής ανάπτυξης και παροχής συντάγματος, το οποίο θα οδηγούσε στην αυτοκυβέρνηση.  Προσέκρουσε πάνω στην αντίθετη άποψη του Μακαρίου, που καλούσε τη Βρετανική Κυβέρνηση να συμμορφωθεί με τις διακηρυγμένες αρχές του ΟΗΕ για την αυτοδιάθεση των Λαών και να δώσει στην Κύπρο την ελευθερία της (Κρανιδιώτης, 1981, pp. 88-89).

 

Η Αγγλία και οι ΗΠΑ ήθελαν να το κρατήσουν το πρόβλημα μακριά από τον ΟΗΕ και το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης, έξω από την εφαρμογή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου, αλλά προπαντός μακριά από την εμπλοκή της Ρωσίας. Η διαδικασία διεθνοποίησης, που επιδίωκε ο Μακάριος μέσω του ΟΗΕ, θα νομιμοποιούσε το ενδιαφέρον της Ρωσίας για το θέμα, πράγμα το οποίο θα έπληττε τα συμφέροντα του ΝΑΤΟ (Τενεκίδης και Κρανιδιώτης, 2009, pp. 201-202). Λόγω της επιρροής που ασκούσαν οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία στη διεθνή διπλωματία όλες οι προσπαθείς των ελληνικών προσφυγών στον ΟΗΕ απέτυχαν.

 

Ο ένοπλος αγώνας δεν ξεκίνησε γιατί οι Έλληνες Κύπριοι έτρεφαν την ψευδαίσθηση ότι μπορούσαν με στρατιωτική ισχύ να διώξουν τους Άγγλους. Ο πραγματικός σκοπός του Αγώνα ήταν να τραβήξουν τα φώτα της διεθνούς κοινότητας, η οποία ήταν ευνοϊκά προσκείμενη στους αγωνιζόμενους για την ελευθερία τους λαούς, και για να ενδυναμώσουν τον Μακάριο στις διμερείς διαπραγματεύσεις με τους Άγγλους (Τενεκίδης και Κρανιδιώτης, 2009, p. 218).  Δηλαδή, εξυπηρετούσε τον σκοπό της εξωτερικής εξισορρόπησης ισχύος σε πολιτικό επίπεδο.

 

Αφού οι πόρτες του ΟΗΕ ήταν κλειστές στο αίτημα για Ένωση, η τελευταία προσφυγή το 1958 είχε αλλάξει περιεχόμενο. Το αίτημα, από Αυτοδιάθεση/ Ένωση έγινε Αυτοδιάθεση/ Ανεξαρτησία. Η Γενική Συνέλευση, με Αμερικανική παρέμβαση, αφού επικρότησε το Ινδικό σχέδιο για αυτοκυβέρνηση, υιοθέτησε το Μεξικάνικο, το οποίο γενικά και αόριστα μιλούσε για τα ενδιαφερόμενα μέρη να βρουν μια δίκαια λύση (Τενεκίδης και Κρανιδιώτης, 2009, p. 212), τροχοδρομώντας έτσι στις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου.

 

Επαληθεύοντας τη Ρεαλιστική προσέγγιση, τα ισχυρά κράτη, άσκησαν την απαιτούμενη πίεση που τους επιτρέπει η ισχύς τους στους αδύναμους κρίκους, Ελλάδα και Κύπρο, οι οποίοι υποχωρήσαν στο σημείο που τους επιβάλει η αδυναμία τους,  και πήραν το αποτέλεσμα το οποίο εξυπηρετούσε τα συμφέροντά τους. Το ευκταίο της «Ένωσης», συμβιβάστηκε με το εφικτό της ανεξαρτησίας. Δημιούργησαν ένα θνησιγενές κράτος, κομμένο και ραμμένο στα δικά τους συμφέροντα. Εμείς το είδαμε σαν έναν ενδιάμεσο σταθμό προς την «Ένωση» και οι Τούρκοι προς την διχοτόμηση. Ασχέτως ότι, ρητώς, το δοτό συνάγματα, απαγόρευε και τα δύο.

Ανεξαρτήτως των παθογενειών του Συντάγματος του 1960, μας ελευθέρωσε απο τον Αγγλικό ζυγό και παραμένει μέχρι σήμερα ασπίδα σωτηρίας του Κυπριακού Ελληνισμού απέναντι στον Τουρκικό επεκτατισμό.

 

Βιβλιογραφία:

Τενεκίδης και Κρανιδιώτης . 2009 .Κύπρος : Ιστορία, προβλήματα και αγώνες του λαού της . Αθήνα: Εστία.

Κρανιδιώτης, Ν., 1981. Δύσκολα Χρόνια, Κύπρος 1950-1960. Αθήνα: Εστία.

Cassese, A., 2012. Διεθνές Δίκαιο. Αθήναι: Gutenberg.

Αντώνης Κ. Σιβιτανίδης, M.Sc., B.Sc.